Het is weer de tijd van het jaar waarin we met z’n allen werk moeten maken van de fiscale aangifte in de personenbelasting. Elk jaar opnieuw worden “rijksinwoners” verplicht om een belastingaangifte in te dienen en hierbij opgave te doen van zijn of haar fiscale inkomsten en fiscaal relevante uitgaven. En dat is vaak een ganse bedoening. Dit jaar telt de fiscale aangifte maar liefst 843 verschillende codes waarin de belastingbetaler zijn weg moet zien te vinden.
Fiscale aangifte
Sommigen onder ons moeten deze aangifte effectief invullen, hetzij op papier, hetzij via het systeem Tax on Web. Andere belastingplichtigen krijgen dan weer van de FOD Financiën een “voorstel van vereenvoudigde aangifte”. Het gaat hier dan om mensen die enkel een loon, een pensioen, een werkloosheidsuitkering of een ziekte- of invaliditeitsuitkering hebben ontvangen en geen andere inkomsten hebben. Deze categorie van belastingplichtigen, 3,9 miljoen mensen in totaal, krijgen van de fiscus een aangifte toegestuurd waarin alle codes reeds zijn ingevuld en die enkel nog gecontroleerd moet worden. En jaar na jaar blijkt dat het in ieder geval de moeite loont om deze aangiftes te controleren, want er durven nog wel eens fouten in het systeem sluipen.
Het invullen van de aangifte
Het invullen van de aangifte en/of het controleren van een voorstel van vereenvoudigde aangifte is voor heel wat mensen niet zo evident. Dit blijkt uit de grote fiscale enquête die wij in december 2021 hebben afgenomen, samen met het onderzoeksbureau Ivox en de krant De Morgen. Uit deze bevraging is gebleken dat de fiscale aangifte voor 31% van de ondervraagden een stressvolle aangelegenheid is. Dit heeft hoofdzakelijk te maken met de complexiteit van de fiscale aangifte. In de bevraging gaf 57,4% aan dat de fiscale aangifte voor hen “veel te complex” is. Opvallend hierbij is dat meer mensen die hoger onderwijs hebben gevolgd (59%) het invullen van de aangifte te complex vinden, dan mensen die enkel middelbaar onderwijs hebben gevolgd. (56,2%)
Dit heeft dan weer tot gevolg dat slechts 42% van de ondervraagden in de enquête te kennen geven dat zij de aangifte zelf invullen. De meeste mensen doen hiervoor een beroep op derden, hetzij een familielid, een partner, een ambtenaar, een bankier of verzekeringsagent, dan wel een boekhouder of accountant. Ook 12,1% van de ondervraagden gaf aan het voorstel van vereenvoudigde aangifte zonder verdere controle zo maar te aanvaarden.
Deze resultaten zijn tekenend, en het feit dat we zo worstelen met de fiscale aangifte is puur het gevolg van het gebrek aan fiscale kennis. In de bevraging werd, aan de hand van 20 fiscale basisvragen, ook gepeild hoe veel we eigenlijk van fiscaliteit afweten. De resultaten van deze bevraging waren ronduit rampzalig. Slechts 11,2% van de ondervraagden kon op deze fiscale test slagen en kon meer dan de helft van de vragen correct beantwoorden. Dit is een bedroevend resultaat en zorgwekkend. Immers wie fiscale kennis heeft, is meestal ook op de hoogte van de fiscale gunstregimes en kan hier dus van profiteren, dit in tegenstelling tot wie geen fiscale kennis heeft. Dit zorgt sowieso voor een fiscale ongelijkheid. En bij nader toezien blijken bepaalde groepen hier nog slechter af te zijn. Zo kon bij de categorie van de jongeren ( – 34j ) slechts 6,3% van de ondervraagden slagen op de test, tegenover 13,6% van de oudere generatie ( + 55j ). Idem voor wat de personen betreft die enkel middelbaar onderwijs hebben gevolgd. Bij deze categorie slaagde slechts 7,6% op de fiscale test, tegenover 16,7% van mensen die hoger onderwijs hebben gevolgd.
Gebrek aan kennis
Dit gebrek aan fiscale basiskennis is verontrustend, zeker indien we dit ook gaan koppelen aan het fiscaal rechtvaardigheidsgevoel. Slechts 12,2% van de ondervraagden vindt het huidig fiscaal systeem immers rechtvaardig, tegenover 55,2% van de ondervraagden die het systeem ronduit onrechtvaardig vinden, met als resultaat dat ook 32,3% van de ondervraagden geen enkel probleem hebben met belastingontduiking. Ook dit is een verassende vaststelling. Niettegenstaande er een duidelijk gebrek aan fiscale basiskennis vinden de meesten onder ons het fiscaal systeem toch onrechtvaardig.
Dit subjectief gevoel van fiscale onrechtvaardigheid zou een belangrijk signaal voor de politiek moeten zijn. Dit gevoel, dat niet wordt ondersteund door voldoende fiscale basiskennis, zorgt voor fiscale frustratie en voor een afkeer ten aanzien van de overheid. Hier ligt een belangrijke rol weggelegd voor het basisonderwijs die toch als taak heeft onze scholieren voor te bereiden op wat hen later in de maatschappij te wachten staat. Fiscale geletterdheid moet hier een belangrijk onderdeel van zijn. Het is ongetwijfeld van belang dat wanneer onze scholieren de schoolbanken verlaten, zij weten wat een trapezium of een parallellogram is, maar het is evenzeer van belang dat zij weten wat het kadastraal inkomen is.
Hier mag best eens een debat over worden gevoerd.
#fiscaliteit #belastingaangifte
